Devirdaim Pompası Arızası Belirtileri

Devirdaim pompası bozulurken çoğunlukla üç kanaldan haber verir: motorun ön alt tarafında beliren antifriz izi, motor devriyle birlikte yükselen sürekli bir uğultu ve sıcaklık göstergesinin alıştığınız gibi davranmaması. Bu üç işaret tek tek de görülebilir. Aynı anda ortaya çıktıklarında pompa artık ömrünün sonundadır ve sorun kısa sürede pompayla sınırlı kalmaz.

Erken fark etmenin karşılığı büyük. Salmastrası sızdırmaya başlamış bir pompa hâlâ su bastırdığı için araç bir süre normal çalışır ve sürücü genelde bu dönemi kaçırır. Bilya boşluk yapıp mil oynamaya başladığında ise arıza mekanik olarak hızlanır ve hasar soğutma sisteminin dışına taşar.

Devirdaim pompası motorda ne yapıyor

Su pompası olarak da anılan devirdaim pompası, soğutma suyunu motor bloğu, silindir kapağı, radyatör ve kalorifer radyatörü arasında sürekli dolaştıran mekanik bir birimdir. Gövdesinin içinde kanatlı bir çark, çarkı taşıyan bir mil, mili döndüren kasnak, mili yataklayan bilya ve suyun bilya tarafına geçmesini engelleyen salmastra bulunur. Arıza neredeyse her zaman salmastra veya bilyada başlar, çarkta değil.

Pompanın nasıl döndürüldüğü arızanın aciliyetini doğrudan değiştirir. Üç yaygın kurulum var:

• Triger kayışı tahrikli: pompa triger çevriminin içindedir ve kayış tarafından döndürülür. Pompanın kilitlenmesi kayışı koparabilir, kopan kayış da motor içindeki zamanlamayı bozar.
• Aksesuar kayışı tahrikli: pompa alternatör ve klima kompresörüyle aynı hat üzerinde, dışarıdan görünen kayışla döner. Mekanik risk daha düşüktür ancak bazı motorlarda pompaya ulaşmak yine triger bölgesinin sökülmesini gerektirir.
• Elektrikli veya elektronik kontrollü: pompa motor devrinden bağımsız çalışır. Burada arıza mekanik değil elektriksel olabilir ve teşhis ses veya kaçaktan çok arıza kodu ile yapılır.

Aracınızın hangi gruba girdiğini bilmeden ne belirtiyi ne de değişim zamanını doğru yorumlayabilirsiniz. Bu bilgi aracın bakım dokümanında ve motor tipinde yazılıdır.

Tahliye deliğindeki antifriz izi ne anlatır

Mekanik pompaların gövdesinde salmastra ile bilya arasına açılmış küçük bir tahliye deliği vardır. Bu delik üretim hatası değil, tasarlanmış bir uyarı kanalıdır. Salmastra sızdırmaya başladığında kaçan su bilyanın gresini yıkamak yerine bu delikten dışarı atılır. Yani delikten gelen ilk nem, pompanın kendini ihbar etmesidir.

Sahada gördüğünüz iz genelde şöyledir: motor soğuduktan sonra pompa gövdesinin altında kuruyup kabuklaşmış renkli bir kalıntı, triger kapağının alt kenarında nemli bir hat veya park yerinde motorun ön kısmına denk gelen küçük bir leke. Antifriz kuruyunca yapışkan ve renkli bir iz bıraktığı için yağ kaçağından ayırt etmesi kolaydır.

Miktar burada belirleyici. Ara ara görülen hafif bir nem erken uyarı sayılır ve aracı hemen durdurmayı gerektirmez. Damlayan ya da yere birikinti bırakan bir kaçak ise pompanın bittiğini gösterir. Triger kapağının arkasında kalan pompalarda kaçak dışarıdan hiç görünmeyebilir. Bu durumda tek işaret, gözle görünür bir sızıntı olmadan antifriz seviyesinin sürekli düşmesidir.

Bilya sesi hangi seslerden ayrılır

Bilyası boşluk yapmış bir pompa sürekli bir uğultu ya da hışırtı üretir. Sesin karakteri şu üç noktada belirginleşir: motor devri arttıkça ses yükselir, soğuk çalıştırmanın ilk dakikalarında daha net duyulur ve gaz kesildiğinde değil devir düştüğünde azalır. Debriyaja basmak veya vitesi boşa almak sesi değiştirmez, çünkü kaynak şanzıman tarafında değildir.

Aynı bölgeden gelen alternatör rulmanı, gergi rulmanı ve klima kompresörü sesleri bununla kolayca karışır. Pompa aksesuar kayışıyla dönüyorsa ayrım basittir: kayış sökülüp motor çok kısa süre çalıştırıldığında ses kayboluyorsa kaynak kayış hattındaki bir rulmandır ve pompa bu şüpheliler arasındadır. Pompa triger tahrikliyse bu test uygulanamaz, çünkü triger kayışı sökülü çalıştırma yapılmaz. O motorlarda teşhis sesin dinleme çubuğuyla noktasal olarak bulunmasına ve kasnaktaki boşluğun elle kontrolüne kalır.

Hararet ve soğuk üfleyen kalorifer birlikte geliyorsa

Pompa su bastırmayı bıraktığında motorun ürettiği ısı radyatöre taşınamaz. Ortaya çıkan tablo tanıdıktır: motor ısınır, sıcaklık göstergesi yukarı gider, radyatörün üst hortumu buna rağmen ılık kalır ve kalorifer soğuk üfler. Kalorifer radyatörü de aynı devrede beslendiği için dolaşım durunca kabine sıcak hava gitmez.

Bu tablonun kritik bir ikizi var. Kapalı kalmış bir termostat da radyatöre su göndermez ve neredeyse aynı belirtileri üretir. İkisini kulaktan dolma yöntemle ayırmak zordur. Pratik fark şudur: termostat arızasında sistem basınç ve sıcaklık kontrolüne alındığında termostat bir noktada açılıp hortumu aniden ısıtabilir, pompa arızasında ise dolaşım hiçbir koşulda kurulmaz. Kesin ayrım servis ortamında basınç testi ve akış kontrolüyle yapılır.

Hangi belirti hangi parçayı işaret ediyor

Soğutma sistemi arızalarının çoğu benzer belirti verdiği için sürücüler sık sık yanlış parçayı değiştirir. Aşağıdaki ayrım, aynı belirtinin devirdaim pompasını mı yoksa başka bir parçayı mı gösterdiğini daraltmaya yarar.

Servise gitmeden önce yapılabilecek kontroller

Aşağıdaki adımlar teşhisi kesinleştirmez ama ustaya gitmeden önce şüpheyi ciddi ölçüde daraltır. Hepsi motor tamamen soğukken yapılır.

1. Genleşme kabındaki seviyeyi işaretleyin ve birkaç gün sonra tekrar bakın. Görünür kaçak olmadan düşen seviye tek başına anlamlı bir işarettir.
2. Motorun ön alt bölgesine ve triger kapağının kenarlarına el feneriyle bakın. Kurumuş renkli kabuk ve yapışkan iz arayın.
3. Pompa aksesuar kayışıyla dönüyorsa kayışı gevşetip kasnağı elle çevirin. Takılma, pürüzlü dönüş veya yanlara doğru hissedilen boşluk pompayı işaret eder.
4. Motoru rölantide çalıştırıp sesin geldiği bölgeyi dinleyin. Dönen parçalardan ve fandan uzak durun.
5. Motor çalışma sıcaklığına geldikten sonra radyatörün üst hortumunun ısınıp ısınmadığını ve kaloriferin ne üflediğini takip edin.

Motor sıcakken radyatör kapağı veya genleşme kabı kapağı açılmaz. Sistem basınç altındadır ve kapağın açılması kaynar suyun fışkırmasına yol açar. Kontrol için motorun tamamen soğumasını bekleyin.

Devirdaim pompası ne zaman değişir

Triger kayışı tahrikli motorlarda pompanın kendine ait ayrı bir değişim aralığı yoktur. Pompa, triger setinin takvimine bağlanır ve set değişirken birlikte yenilenir. Bu yaklaşımın dört somut gerekçesi var:

• İki parçaya da aynı sökümle ulaşılır. Pompa sonradan değişirse aynı ağır işçilik ikinci kez ödenir.
• Eski pompanın salmastrası sızdırmaya başladığında antifriz doğrudan yeni triger kayışının üzerine damlar ve kayışın kauçuk yapısını bozar.
• Yorulmuş bir bilya, yeni kayışın getirdiği gerginlik altında daha çabuk boşluk yapar.
• Bilya kilitlenirse kayış anında kopar. Supapla piston aynı hacmi paylaşan motorlarda bu, supapların eğilmesiyle sonuçlanır.

Triger seti değişim aralığı motordan motora ciddi fark gösterir. Bakım kitabındaki kilometre ve yıl değeri esastır, komşu araçtan duyulan rakam değil. Aksesuar kayışıyla dönen pompalarda ise takvim değil durum belirleyicidir: kaçak veya ses varsa değişir, yoksa beklenir. Elektrikli pompalarda değişim kararı arıza kodu ve dolaşım testine dayanır.

Arızalı pompayla yola devam etmenin motora bedeli

Devirdaim pompası arızasında asıl masraf pompanın kendisi değildir. Zincir şu sırayla ilerler:

1. Antifriz seviyesi düşer ve dolaşım zayıflar. Motor ısısı artık düzenli biçimde radyatöre taşınamaz.
2. Sıcaklık kontrolden çıkar. Aşırı ısınan silindir kapağı genleşir ve soğuduğunda eski düzlüğüne dönmeyip eğilebilir.
3. Eğilen kapakta conta sızdırır. Yanma gazı su kanallarına, antifriz yağ devresine karışır. Bu noktada onarım kapak taşlama ve conta yenileme seviyesine çıkar.
4. Triger tahrikli kurulumda bilya kilitlenirse kayış kopar. Motorun zamanlaması bir anda dağılır ve mekanik hasar en ağır seviyeye ulaşır.

Pratik karar şu: sıcaklık göstergesi kırmızı bölgeye giriyorsa ya da kalorifer hararetle birlikte soğuk üflüyorsa yola devam edilmez. Güvenli bir yere çekilip motor durdurulur, soğuması beklenir ve araç çekiciyle taşınır. Birkaç kilometre daha götürmek çoğu zaman pompa maliyetini motor onarımı maliyetine dönüştürür.

Değişimde atlanan ayrıntılar

Pompa değişimi tek parçalık bir iş değildir. Sökülen bölgede birlikte yenilenmesi ya da kontrol edilmesi gerekenler şunlardır: pompa contası veya oringi, triger kayışı ve gergi rulmanları, termostat ve contası, hortum kelepçeleri. Antifriz komple boşaltıldığı için sisteme aracın istediği tipte yeni soğutma suyu doldurulur ve doldurma sonrası hava alma işlemi yapılır. Hava alınmadan teslim edilen bir araç, yeni pompayla bile hararet ve soğuk kalorifer belirtisi vermeye devam eder.

Parça seçiminde belirleyici olan model yılı ve motor tipidir. Aynı model içinde farklı kasnak çapı, farklı conta tipi ve farklı bağlantı deliği kullanılabildiği için pompa, aracın OEM parça numarasıyla eşleştirilerek alınır. Aramaya model bazlı kategoriden başlamak bu eşleştirmeyi kolaylaştırır; Megane 2 kullanan bir sürücü için doğru başlangıç noktası Megane 2 yedek parça kategorisi, aynı motor ailesini paylaşan araçlar içinse Fluence yedek parçaları tarafıdır.

Sık sorulan sorular

Devirdaim pompası tamir edilir mi

Binek araçlarda yaygın uygulama komple değişimdir. Gövde, mil, bilya ve salmastra bir bütün olarak üretildiği için salmastrayı ya da bilyayı tek başına yenilemek pratik değildir. Sökme işçiliğinin ağır olduğu triger tahrikli kurulumlarda revizyon denemek, kısa sürede aynı işi tekrar yapma riski taşır.

Devirdaim arızasında motor arıza lambası yanar mı

Mekanik bir pompanın sızdırması ya da bilya yapması doğrudan motor arıza lambasını yakmaz. Sürücüye ulaşan uyarı genellikle ayrı bir soğutma suyu sıcaklık ikazıdır. Elektrikli ve elektronik kontrollü pompalarda ise devrede kopukluk veya sürücü katı arızası hata kodu üretebilir.

Kaçak durdurucu katkılar pompa sızıntısını çözer mi

Bu ürünler radyatör peteğindeki kılcal kaçaklar için tasarlanmıştır. Dönen bir milin salmastrasındaki aşınmayı kapatmazlar. Dahası sistemde dolaşan katkı, kalorifer radyatörü gibi ince kanallı bölümleri tıkayarak ikinci bir arıza yaratabilir.

Yeni pompa takıldıktan sonra hararet devam ediyorsa ne yapılmalı

İlk bakılacak yer hava alma işlemidir; sistemde kalan hava kabarcığı dolaşımı bozar. Sorun sürüyorsa termostat, radyatör tıkanıklığı, fan devresi ve kapak basıncı sırayla kontrol edilir. Egzozdan beyaz duman ya da yağda emülsiyon eşlik ediyorsa arıza soğutma sisteminin dışına çıkmış demektir.