Marş Motoru Arızası Belirtileri

Kontağı çevirdiğiniz anda duyduğunuz ses, arızayı zaten ikiye ayırmıştır. Tek bir "tık" sesi geliyorsa akım marş motoruna kadar ulaşmış ama motor krankı çevirememiştir. Hızlı ve arka arkaya tıkırtı geliyorsa akım yolda çökmüştür. Hiç ses gelmiyorsa sorunun kaynağı çoğunlukla marş motoru değil, ona kumanda eden devredir. Bu üç senaryonun teşhisi de tamiri de birbirinden tamamen farklı yürür ve parça değiştirmeden önce hangisinde olduğunuzu bilmek gerekir.

Marş motoru kontak çevrildiğinde ne yapar

Marş motoru tek işi olan bir parça değildir. Kontak marş konumuna geldiğinde üzerindeki otomatik şalter, yani selenoid, iki işi aynı anda yapar. Önce içindeki çekme bobini bir çubuğu iterek pinyon dişlisini dışarı çıkarır ve motorun volantındaki dişli çemberine geçirir. Hemen ardından aynı hareket, akünün doğrudan marş motoruna bağlandığı kalın kontak plakalarını kapatır.

Buradaki akım farkı, arıza belirtilerinin neredeyse tamamını açıklar. Selenoidin bobini yaklaşık 10 amperle çalışır. Marş motorunun kendisi ise motoru döndürebilmek için genellikle 100 ile 200 amper arasında akım çeker. Yani sistemin bir bölümü çok küçük bir akımla, diğer bölümü onun on beş katı akımla çalışır. Akü ya da kablo tarafında küçük bir zayıflık selenoidi çalıştırmaya yeter ama marş motorunu döndürmeye yetmez. "Tık sesi var, motor dönmüyor" tablosunun altında yatan mekanik gerçek budur.

Sese göre marş motoru arızası belirtileri

Aşağıdaki tablo, kontak çevrildiğinde duyulan sesi ilk bakılacak yerle eşleştirir. Teşhise buradan başlamak, gereksiz parça değişiminin önüne geçer.

Motorun hiç dönmemesi ile dönüp çalışmaması arasındaki fark burada kritiktir. Marş motoru krankı normal hızda çeviriyor fakat motor tutuşmuyorsa marş sistemi görevini yapıyor demektir. O tabloda yakıt tarafı, ateşleme veya krank konum sinyali gibi başka bir başlığa geçilir. Marş motoru arızasından bahsedebilmek için krankın dönmemesi ya da belirgin biçimde zorlanarak dönmesi gerekir.

Akü mü marş motoru mu

Bu ayrım genellikle beş dakikada ve özel alet olmadan büyük ölçüde yapılabilir. Sırayı bozmadan ilerlemek önemlidir çünkü her adım bir sonrakini anlamlı kılar.

1. Farları yakın ve marş basın. Farlar marş anında belirgin biçimde sönükleşiyor veya neredeyse tamamen sönüyorsa besleme tarafında bir zayıflık var demektir. Farlar parlaklığını koruyor ve motor hiç dönmüyorsa akü büyük ihtimalle suçlu değildir.
2. Akünün dinlenme gerilimini ölçün. Araç en az birkaç saat durduktan sonra ölçülen değer 12,4 volt ve üzeri olmalıdır. 12,2 voltun altındaki bir akü, marş için gereken akımı veremeyecek durumda olabilir.
3. Marş sırasındaki gerilimi izleyin. Multimetre akü kutuplarına bağlıyken marş basıldığında gerilimin 10 voltun altına düşmemesi beklenir. Gerilim 8 ya da 9 volta çöküyorsa akü yük altında kapasitesini kaybetmiştir. Dinlenmede 12,6 volt gösteren bir akü bile bu testte kalabilir; voltaj kapasiteyi ölçmez.
4. Kutup başlarını ve şaseyi elle kontrol edin. Beyaz veya yeşilimsi oksit tabakası, gevşek somun ya da motor bloğuna giden şase kablosunun paslı bağlantı noktası, sağlam bir aküyü zayıf akü gibi davrandırır. Bu, marş motoru sökülmeden önce en sık atlanan adımdır.
5. Gerilim düşümü ölçün. Marş dönerken artı hat üzerinde, akü artı kutbu ile marş motorunun giriş cıvatası arasında ölçülen kayıp selenoid dahil 0,6 voltu geçmemelidir. Eksi tarafta akü eksi kutbu ile motor bloğu arasındaki kayıp 0,2 voltun, motor bloğu ile marş motoru gövdesi arasındaki kayıp 0,1 voltun altında olmalıdır. Bu değerlerin aşılması, parça değil bağlantı arızasını gösterir.
6. Takviye kablosuyla deneyin. Araç sağlam bir aküden takviyeyle sorunsuz çalışıyorsa akü tarafı, aynı tepkiyi veriyorsa marş devresi öne çıkar. Takviye tek başına kesin kanıt değildir ama diğer adımlarla birlikte tabloyu netleştirir.

Akü yeni diye listeden çıkarmak yaygın bir hatadır. Üretim kusuru, uzun süre boşta bekleme, derin deşarj ya da şarj sisteminin aküyü yeterince doldurmaması yeni bir aküyü de aylar içinde marş veremez hale getirebilir. Farlar marş anında ciddi biçimde sönükleşiyorsa akü yaşına bakılmaksızın yük testine sokulmalıdır.

Otomatik şalter arızası nasıl anlaşılır

Selenoid, marş motorunun en sık arızalanan bölümüdür ve bunun nedeni yaptığı işin doğasıdır. Her marş basışta içindeki bakır kontak plakaları 100 amperin üzerinde akımı fiziksel temasla açıp kapatır. Bu temas noktalarında zamanla küçük ark çukurları oluşur, yüzey karararak direnç kazanır. Bir noktadan sonra plakalar selenoidin çektiğini duyacak kadar iyi kapanır ama marş motorunu döndürecek akımı geçiremez. Sonuç yine o klasik tablo: tek tık sesi ve hareketsiz motor.

Bu durumun pratikte bilinen bir kontrol yöntemi vardır. Marş motorunun gövdesine sap tarafıyla birkaç kez vurulduğunda araç çalışıyorsa, aşınmış kontak yüzeyleri veya sıkışmış kömürler yerinden oynamış demektir. Bu yöntem arızayı çözmez, sadece teşhisi doğrular ve genellikle birkaç çalıştırma sonra tekrarlar. Aynı davranış marş motorunun içindeki kömürlerin dibe vurmasında da görülür.

Ters yönde bir arıza da mümkündür. Selenoid kontakları eriyip birbirine kaynadığında motor çalıştıktan sonra marş motoru dönmeye devam eder ve kontak kapatılana kadar tiz bir ses duyulur. Bu tabloda araç hemen durdurulmalıdır çünkü çalışan motorun devri marş motorunu tasarım hızının çok üzerinde döndürür.

Pinyon dişlisi volant ilişkisi ve öğütme sesi

Marş anında duyulan metalik öğütme sesi neredeyse her zaman mekaniktir ve iki dişlinin buluşma noktasında olur. Pinyon dişlisi volant dişli çemberine tam oturmadan dönmeye başlarsa diş uçları birbirini yontar. Bu ses duyulduğu anda hasar başlamış demektir ve ertelenen her marş, sorunu marş motorundan volanta taşır. Marş motoru sökülüp değişebilen bir parçadır; volant dişli çemberi için şanzımanın indirilmesi gerekir ve maliyet tabanı tamamen değişir.

Bu ilişkinin en yanıltıcı tarafı, arızanın aralıklı görünmesidir. Volant dişli çemberi tüm çevresi boyunca eşit aşınmaz. Motor her durduğunda krank belirli konumlarda kalmaya eğilimli olduğu için aşınma birkaç dişte yoğunlaşır. Motor tesadüfen o bölgede durduğunda marş boşa döner ya da öğütür, biraz farklı bir konumda durduğunda sorunsuz çalışır. "Bazen çalışıyor bazen çalışmıyor" şikayetinin arkasında sık sık bu tablo vardır ve elektrik arızası sanılarak aylarca yanlış yerde aranır. Manuel şanzımanlı bir araçta bunu doğrulamak için araç vitese takılıp birkaç santim ittirilerek krank konumu değiştirilir; marş bu sefer tutuyorsa şüphe dişli tarafındadır.

Marş motoru dönerken yüksek perdeli bir vınlama duyuluyor fakat motor hiç kıpırdamıyorsa mekanizmanın farklı bir parçası konuşuyordur. Pinyonu tek yönde kilitleyen kavrama patinaj yapmaya başlamıştır. Marş motoru kendi içinde sağlıklı dönse bile torku aktaramaz. Bu parça çoğu marş motorunda ayrı olarak temin edilebilir.

Sık marş basmak marş motoruna ne yapar

Marş motoru sürekli çalışmak üzere tasarlanmamıştır. İçinden geçen akım, gövdesinin taşıyabileceğinden çok daha fazla ısı üretir ve bu ısının atılabilmesi için motorun dinlenmesi gerekir. Kesintisiz marş süresi 30 saniyeyi aştığında endüvi sargıları tehlikeli sıcaklıklara ulaşır. Isı sargı bağlantılarındaki lehimlere ulaştığında lehim erir, sargılar içinde kısa devre oluşur ve marş motoru geri dönüşü olmayan biçimde biter.

Pratikte uygulanabilir kural basittir. Her marş denemesi 10 ila 15 saniyeyi geçmemeli, denemeler arasında marş motorunun soğuması için birkaç dakika beklenmelidir. Zor çalışan bir aracı ardı ardına marşa basarak zorlamak, çoğu zaman asıl arızayı çözmeden ikinci bir arıza yaratır. Yakıt ya da ateşleme kaynaklı bir çalışmama probleminde sürücü marşa yüklendiği için sağlam marş motorunun da kaybedilmesi sahada sık görülen bir senaryodur.

Aynı mantık kısa mesafeli kullanım için de geçerlidir. Gün içinde araç defalarca durdurulup çalıştırılıyorsa marş motoru hem daha fazla çevrim yapar hem de kömürler ve selenoid kontakları çok daha hızlı tükenir. Bu tip kullanımda marş motoru ömrü, aynı kilometreyi uzun yollarda yapan bir aracınkinden belirgin biçimde kısadır.

Revizyon mu değişim mi

Marş motoru komple değiştirilmesi zorunlu bir parça değildir. Kararı belirleyen şey, arızanın motorun hangi bölümünde olduğudur.

Revizyonun mantıklı olduğu durumlar genellikle şunlardır: kömürlerin aşınıp kollektöre yeterli baskı yapamaması, ön ve arka burçların boşluk yapması, selenoid kontak plakalarının çukurlaşması ve tek yönlü kavramanın patinaj yapması. Bu parçaların hepsi ayrı temin edilebilir, kollektör yüzeyi tornalanıp temizlenebilir ve işlem doğru yapıldığında marş motoru uzun süre daha görev yapar.

Değişimin daha doğru olduğu durumlar da nettir. Endüvi sargılarında kısa devre veya kopukluk varsa, kollektör dilimleri arasında yanma izi oluşmuşsa, gövde ya da ön kapak çatlamışsa, mıknatıslı tip marş motorlarında mıknatıslar yerinden ayrılmışsa onarım hem güvenilir olmaz hem de toplam maliyeti yeni parçaya yaklaşır. Aracın yaşı ve o modele parça bulunabilirliği de karara girer.

Parça temin ederken marş motorunun marka ve modele özel olduğunu unutmamak gerekir. Aynı motor bloğu farklı donanım seviyelerinde farklı diş sayısına sahip pinyonla, farklı bağlantı flanşıyla veya farklı güç sınıfında gelebilir. Bu yüzden seçim yaparken araç markasına göre ayrılmış kataloglardan ilerlemek en güvenli yoldur; örneğin bir Volvo için arama yaparken Volvo yedek parça kategorisi üzerinden model ve OEM kodu eşleştirmek, genel arama sonuçlarında dolaşmaktan çok daha az hata üretir. Aynı yaklaşım Renault yedek parça gibi geniş model yelpazesine sahip markalarda daha da önemli hale gelir çünkü aynı model adının farklı kasa nesilleri farklı marş grubu kullanır.

Revizyona karar verildiyse marş motoru sökülmüşken volant dişli çemberinin de gözle kontrol edilmesi gerekir. Yontulmuş diş uçları görülüp geçilirse yenilenen marş motoru aynı hasarı kısa sürede tekrar üretir.

Sık sorulan sorular

Marş motoru arızalı araç itilerek çalışır mı

Manuel şanzımanlı araçlarda çoğunlukla çalışır. Araç ikinci vitese takılıp debriyaj basılıyken belirli bir hıza getirilir ve debriyaj bırakıldığında tekerlekler krankı döndürür; marş motoru devreden tamamen çıkmış olur. Otomatik şanzımanlı araçlarda bu yöntem işe yaramaz ve şanzımana zarar verebilir. İtme yöntemi bir çözüm değil, aracı servise ulaştırmak için kullanılan geçici bir yoldur.

Marş motoru arızası aracı yolda bırakır mı

Motor çalışırken marş motorunun devre dışı olması aracı durdurmaz, çünkü marş motoru yalnızca çalıştırma anında görev yapar. Risk, aracı durdurduktan sonra bir daha çalıştıramamaktır. Bu yüzden marş motoru arızası belirtileri fark edildiğinde araç kullanılmaya devam edilebilir ancak motor gereksiz yere durdurulmamalı ve tamir ertelenmemelidir.

Marş motoru arızası motor arıza lambasını yakar mı

Tipik bir marş motoru ya da selenoid arızası motor arıza lambasını yakmaz, çünkü bu parçalar motor yönetim sisteminin sürekli izlediği bileşenler değildir. Arıza lambası yanıyorsa ve araç aynı zamanda çalışmıyorsa büyük ihtimalle iki ayrı konu vardır ya da sorun marş devresinde değil motorun dönmesine rağmen tutuşamamasındadır. Bu ayrım, krankın dönüp dönmediğine bakılarak yapılır.